News

Book Review: The Power of Language

By Maryam Mildenberg

May 2004, in Dutch language

Omdat voor de mens taal het voornaamste communicatiemiddel is, is het gebruik van taal een cultureel recht van de mensheid. En omdat er zo’n nauwe relatie is tussen communicatie en identiteit (gaat u maar na) is taal ook nauw verbonden met democratie, mensenrechten en tolerantie. En hieruit vloeit voort dat taal een bron van conflicten kan zijn, (meer dan een bron van misverstanden), zie alleen al de hiërarchie in taalstatus in Nederland tussen Arabische talen en het Nederlands.

Bovendien zijn wij ons niet voldoende bewust van het belang van moedertaal, een moedertaal hebben, de moedertaal kunnen spreken en ook mogen spreken.

You might be able to speak as many foreign languages as possible – if you cut yourself while shaving, you use your mothertongue.
Eddie Constantine (American actor, born 1917.)

In een van de activiteiten besproken in dit boek wordt deelnemers gevraagd een uitdrukking in de eigen taal te zeggen en te vertalen in de taal die tijdens de training, het Engels, wordt gebruikt. Heel vaak is dat niet mogelijk en men voelt zich onbegrepen en ook verrast door de macht en de kracht van de taal, ‘the power of language’.

Nederlands spreekwoord: Daar is geen woord Frans bij.
Engelse vertaling: There is no French word there.

Vertegenwoordigers van negen landen zijn samen gekomen en vormden het International Network Education for Democracy, Human Rights and Tolerance ( HYPERLINK http://www.tolerance-net.org www.tolerance-net.org).
en toen zij voor het eerst samen waren in 1998 bleek onmiddellijk hoe lastig het is samen te werken met mensen die allemaal een andere taal als moedertaal hebben. (De deelnemende landen zijn Brazilië, Chili, Duitsland, Filippijnen, Israël, Nederland, Noord-Ierland, Polen en de Verenigde Staten.)

Stilstaan hierbij, ook in het onderwijs, is van belang om voor de hand liggende redenen, de samenstelling van leerlingen noodt hiertoe, maar ook de wijze van politiek, economie en samenwerking op allerlei gebieden op wereldniveau maakt het noodzakelijk stil te staan bij het gebruik van taal, het belang van moedertaal, het respect voor andere talen, de relatie tussen taal en identiteit, taal en cultuur en de relatie tussen taal en democratie.
Steeds vaker nemen opvoeders deel aan internationale conferenties waar de gebruikte taal het Engels is. Het is belangrijk stil te staan bij het voordeel dat hierin zit voor diegenen, voor wie het Engels de moedertaal is; ongemerkt is ook hier de macht en is er zelfs sprake van onbedoelde ongelijkheid. Allen die de dominante taal moeten spreken geven hierdoor hun eigen culturele identiteit op die impliciet aanwezig is in de moedertaal. Ook omdat spontane interacties verminderd zijn als men de niet eigen taal gebruikt, is ook individueel de identiteit anders.

De uitdaging deze interculturele barrières te slechten en reflectie op het werk van de vertegenwoordigers in hun eigen landen met betrekking tot bewustwording van taal en taalgebruik, waren de eerste onderwerpen die door deelnemers van dit Netwerk werden besproken. Dit boek is hiervan het resultaat.

Een van de werkzaamheden bestond erin activiteiten te verzamelen, aan te passen en te ontwikkelen voor opvoeders om de vele facetten van het gebruik van taal aan te pakken. Deze activiteiten zijn inmiddels met verschillende groepen uitgevoerd, geëvalueerd en bijgesteld. Hoewel de activiteiten vooral zijn ontwikkeld om mee te werken in het kader van opvoeding tot democratie, mensenrechten en tolerantie vredesopvoeding, hebben we inmiddels ook ervaring met toepassing in nascholingen voor leraren die werken met leerlingen met problemen in de moedertaalverwerving, leerlingen met ernstige spraak- en taalproblemen (esm).
We zijn ervan overtuigd, dat voor meer scholing en nascholing deze activiteiten van grote waarde zijn.

In het eerste deel van het boek is concrete informatie over de taalsituatie in de deelnemende landen en vertellen vertegenwoordigers hun eigen verhaal met betrekking tot de moedertaal. Een voorbeeld: inwoners van Polen en van de Oekraïne delen een verleden van verdrukking en ellende en nu willen deze landen samenwerken aan een nieuwe toekomst. Maar welke taal zouden ze gebruiken? Zeker niet het Russisch, hoewel ze dat allemaal beheersen, maar die taal is de taal van de overheerser, en niet het Pools want ook Polen is een tijd overheerser geweest en zeker niet alleen het Oekraïens. De oplossing bleek te zijn jongeren van minderheidsgroeperingen over en weer uit te nodigen, de Oekraïense minderheidsgroep in Poelen en de Poolse minderheidsgroep in de Oekraïne En zij zouden ieder de eigen moedertaal te spreken, die vanzelfsprekend door de anderen ook werd beheerst, in ieder geval voldoende om de ander te verstaan. Al het gedrukte materiaal was tweetalig. Deze werkwijze voorkomt kunstmatige barrières en maakt de tussenkomst van tolken overbodig.

In het tweede deel de beschrijving van mogelijke activiteiten (ongeveer 35).
Per activiteit is vermeld welke de doelen zijn, wat voor materiaal nodig is, wat de werkwijze is, en adviezen voor de facilitator.

De workshops zijn ingedeeld naar thema: Opening the workshop; Language, identity and culture; Language and power; Finding solutions (waaronder talen in mijn klas, dilemma’s met betrekking tot de macht van de taal, welkom in Utopie (Een voorbeeld Utopie in 2080: ieder kind leert op school naast de eigen taal een internationale gebarentaal.)); Sustaining awareness; Debriefing and evaluation possibilities.

In een oefening om de mogelijkheid van onderdrukking door middel van taal te begrijpen wordt de deelnemers gevraagd zich een situatie te herinneren waarin zij of hij gekwetst is door de manier waarop anderen taal gebruikten. Daarna een situatie te beschrijven waarin de deelnemer dit mogelijk zelf heeft gedaan. Vervolgens herinnert zij of hij zich een moment getuige te zijn van een situatie waarin ongelijkheid werd gecreëerd door taalgebruik en niet ingreep en dan een dergelijke situatie waarin hij of zij wel ingreep.

Een voorbeeld van een oefening waarmee we ervaring hebben opgedaan met leraren die werken met leerlingen met communicatieve stoornissen is de volgende: doelen: het effect ervaren van de eigen wil opgeven en geleid te worden door een ander; de macht ervaren van iemand anders te kunnen beïnvloeden, empathie onderkennen als voorwaarde tot samenwerken en de kracht van non-verbale communicatie ervaren.

De werkwijze is als volgt: de groep verdeelt zich in tweetallen: een partner maakt bewegingen en de andere partner spiegelt deze terwijl er voortdurend oogcontact is. Na enkele minuten draait men de rollen om. Dan spiegelen de partners elkaars bewegingen zonder dat één van hen werkelijk de leider is. Hierna wisselen de partners ervaringen uit. Het werd ervaren als een verbroederingsoefening voor mensen die elkaar nauwelijks kennen en gaan samenwerken.

Niet alle oefeningen zijn even duidelijk beschreven en het feit dat het boek (nog?) niet is vertaald kan een nadeel zijn bij het begrijpen van de werkwijzen.

Het derde deel beschrijft zinvolle adviezen voor ‘facilitators’ die werken met dit (en ander) materiaal voor workshops die multilinguistisch zijn en intercultureel en geeft zelfs een profiel van de facilitator die deze moeilijke training kan verzorgen, een belangrijke karaktertrek is dat de trainer zich deel voelt van het leerproces. Hierin ook voorbeelden van indelingen van trainingen.

In een bijlage is een lijst met boeken in de verschillende talen die men kan raadplegen ter verdieping en aanvulling.

Ik vind dit een waardevol werk voor vele onderwijsdoeleinden:
het is voor leraren en andere opvoeders en begeleiders verhelderend meer te weten over situaties waarin mensen samen zijn met verschillende moedertalen, er zijn oefeningen die zowel voor leraren in (na)scholingen als met leerlingen in de groep gedaan kunnen worden informatie kan zeer behulpzaam zijn bij het organiseren van internationale conferenties en symposia er zijn verschillende oefeningen die leraren op een goede manier bewust maken van het grote belang van moedertaal, geschikt voor onder meer leraren die werken met leerlingen met verschillende communicatieproblemen.